de Wetenschap begrijpen dankzij Kunst en Geschiedenis

De Wijsheidsklok

De wijsheidsklok

Henri Suso, Horloge de sapience, Bibliothèque royale de Belgique, ms. IV 111, f. 13v
© Bibliothèque royale de Belgique

Portfolio

  • De wijsheidsklok
  • De wijsheidsklok
Horloge Astrolabium Horloge Kwadrant  Zonnewijzer  Zonnewijzer  Zonnewijzer
L'artiste :

De kunstenaar: hij is ons onbekend gebleven.
De enluminure is afkomstig uit een boek dat door H. Suso geschreven werd.

Quand? 

Het werk dateert uit de late Middeleeuwen wanneer het belangrijk was om een wereldlijk baken voor de missen en andere activiteiten te hebben, die aan een strikt ritme onderhevig zijn.
Deze instrumenten waren zeer kostbaar en duur; ze moesten de materiële rijkdom van de persoon benadrukken.

L'œuvre :

Deze miniatuur komt uit het manuscript Horlogium Sapientae voort, dat door de Dominicaan H.S. rond 1334 geschreven was. Het gaat om een moreel traktaat: de Wijsheid, en die is ook met Christus vereenzelvigd, onderwijst een leerling.
De tekst werd in 24 hoofdstukken onderverdeeld zoals er 24 uren tijdens de dag zijn; de tekst moet de mensen aansporen tot devotie en hen over het voorbijgaan van de tijd doen mediteren. Het werk kende tijdens de Middeleeuwen een groot succes. De eerste Franse vertaling dateert uit 1389. Deze miniatuur maakt het mogelijk om de instrumenten uit de eerste helft van de 15 de eeuw te dateren; deze instrumenten plaatste men eerst later in de tijd.
Men onderscheidt er vervolgens:

  • de klok met gewichten ( links) is met een klok die zich buiten de miniatuur bevindt, verbonden. Men kan opmerken dat het kwadrant twee reeksen met cijfers van I tot XII aanduidt, een manier van nummering die voor 1450 gangbaar was.
  • het astrolabium ( wordt vergroot weergegeven om zichtbaarder te zijn).
  • het carillon (rechts).
  • het horizontale kwadrant.
  • het draagbare equatoriale/ equinoctiale kwadrant.
  • de klok/ het kwadrant van ….(?)
  • het kwadrant met schietlood( dat ook naar Profatius is genoemd).
  • de tafelklok.
Verbonden instrumenten :
Références :
  • MICHEL H., « L’Horloge de Sapience et l’histoire de l’horlogerie », Rivista di storia della scienza, vol. 2/4, 1960, p. 291-298.
  • MONKS P.R., The Brussels Horloge de Sapience. Iconography and Text of Brussels, Bibliothèque Royale, MS. IV 111, Leiden, New York, Copenhague, Cologne, 1990.